Yüz Yıl Önce Doğsaydı: MB&F Legacy Machine N°1

Maximilian Büsser 1967 doğumlu. Kurduğu marka geleceğe bakan, uzay aracına benzeyen saatler yapıyordu ve bu saatlerin hepsi geleneksel saatçiliğin en iyi yanları üzerine kuruluydu. Bir gün kendine şu soruyu sordu: yüz yıl önce, 1867’de doğmuş olsaydım nasıl bir saat yapardım?

Soru çocukça görünür, cevabı değildir. Çünkü cevabı verebilmek için önce kendi zevkinizin ne kadarının size ait olduğunu, ne kadarının içinde yaşadığınız çağa ait olduğunu ayırmanız gerekir. Legacy Machine N°1 bu ayıklamanın sonucu.

Ortaya çıkan saatte on dokuzuncu yüzyılın bütün alışkanlıkları var. Ağır ağır salınan büyük bir balans, kubbeli kadranlar, tarihsel köprü çizimi, klasik el bitirmeleri. Ama bir tanesi yerinden oynatılmış ve bütün saat o tek hamlenin etrafında dönüyor.

Her mekanik saatte balans çarkı ve saç yayı mekanizmanın en önemli parçasıdır; saatin doğru gidip gitmediğini onlar belirler. Ve her mekanik saatte bu parça arkada, kasanın içinde, gözden uzakta durur. Büsser onu oradan aldı ve yalnızca mekanizmanın üstüne değil, kadranların da üstüne, havaya astı.

Bu hamle göründüğünden çok daha zor. Normal bir saatte balans, platina ile köprü arasında durur; iki yatak birbirine çok yakındır ve ikisi de aynı kalın metal bloğa oturur. Balans milinin iki ucunun aynı eksende kalması bu yakınlık sayesinde kolaydır.

Balansı yukarı aldığınızda bu güvence ortadan kalkar. Artık üst yatağı taşıyan bir köprü, kadranların üzerinden yükselen bir kemerin ucundadır. O kemer ne kadar zarif görünürse görünsün, bir darbede ya da sadece ısı değişiminde en ufak bir esneme yaşarsa iki yatak aynı eksenden çıkar. Eksen kayarsa balans mili sürtünmeye başlar, genlik düşer ve saat durur. Yani bu tasarımın bedeli, kemerin hem ince hem de taş gibi sert olmasıdır.

Balansın kendisi de alışılmışın dışında. Çapı on dört milimetre, ki bir kol saati için çok büyük bir ölçü. Çemberinin üzerinde ayar vidaları var ve saç yayı Breguet kıvrımlı, hareketli bir tutucuya bağlı. Saatte 18.000 yarım salınım yapıyor, yani saniyede iki buçuk tam salınım. Bu yavaşlık bilerek seçilmiş; Büsser’in başlangıç noktası zaten büyük ve ağır ağır çalışan balanslara duyduğu hayranlıktı. Yavaş bir balans daha az dokunulur, daha az aşınır ve en önemlisi gözle izlenebilir. Saniyede iki buçuk kez nefes alan bir çark seyredilebilir; saniyede dört kez salınan bir çark titreşimden ibaret görünür.

Kadranda iki ayrı saat var ve ikisi de tamamen bağımsız ayarlanabiliyor. Her kadranın hem akrebi hem yelkovanı kendi kurma koluyla istenen saate getiriliyor. Buraya kadar iki ayrı saat gibi görünür, ama değil.

Fark şurada. Bir kasaya iki ayrı mekanizma koysanız, iki ayrı balansınız olur ve iki balans asla tam olarak aynı hızda gitmez. Bugün ayarladığınız iki zaman dilimi bir ay sonra birbirinden birkaç saniye kaymış olur. Legacy Machine N°1’de ise iki kadranın hızını aynı ayar organı yönetiyor. Bir kez ayarladıktan sonra iki zaman birbirine göre hiç kaymıyor; ikisi de aynı kalbe bağlı.

Kadranın altında bir yenilik daha var. Güç rezervi göstergesi dikey bir düzlemde çalışıyor ve markanın ifadesiyle bu, bir kol saatinde yapılmış ilk dikey güç rezervi göstergesi. Onu süren şey seramik yataklı, alışılmadık derecede ince bir diferansiyel.

Diferansiyel, iki hareketi alıp toplamını ya da farkını veren bir dişli düzenidir. Otomobilde iki tekerleğin farklı hızda dönmesine izin veren parça da budur. Bir güç rezervi göstergesinde işi şudur: bir taraftan kurma hareketini, diğer taraftan zembereğin boşalmasını alır ve ibreye ikisinin farkını bildirir. Saati kuruyorsanız ibre yukarı, saat çalışıyorsa aşağı yürür. Bu mekanizmanın ince yapılabilmesi, göstergeyi dikey düzleme taşımayı mümkün kılmış.

Kadranların kendisi de ayrı bir iş. İki beyaz kadran hafifçe kubbeli ve yüzeyleri laque tendue denilen bir işlemle bitirilmiş. Üst üste birçok kat lake sürülüyor ve her kat ısıtılıyor; ısı katmanları yüzeyin üzerine doğru gerilmeye zorluyor ve ortaya saydam, derin bir parlaklık çıkıyor. Kadranlar alttan özel bir tutucuyla sabitlenmiş; bu sayede yüzeyde hiçbir vida görünmüyor. Rakamlar Romen, ibreler mavi altın.

Mekanizmayı MB&F için Jean-François Mojon geliştirdi. Üslubun ve bitirmenin tarihsel doğruluğundan ise Kari Voutilainen sorumlu oldu. Bu ikinci görev ilkinden kolay değil: alışılmadık bir mimariyi, on dokuzuncu yüzyıl saatçiliğinin gerçekten kullandığı biçim diliyle bitirmek gerekiyordu.

Rakamlar şöyle. Kasa beyaz altından, kırk dört milimetre çapında ve on altı milimetre kalınlığında. Su geçirmezlik otuz metre. Mekanizma elle kuruluyor ve kırk beş saat çalışıyor. Fonksiyonlar saat, dakika, güç rezervi göstergesi ve çift zaman. Tanıtım yılı 2011, referansı 01.WL.W ve fiyatı vergi hariç 85.000 İsviçre frangıydı.

2012 Cenevre Büyük Saatçilik Ödülü’nde bu saat iki ödül birden aldı. Jüri ona Erkek Saati Ödülü’nü verdi, halk oylaması ise Halk Ödülü’nü. Bir saatin hem uzmanları hem de sıradan izleyiciyi aynı anda ikna etmesi sık görülen bir şey değil; genellikle biri diğerini fazla teknik ya da fazla gösterişli bulur.

Bu saatin asıl konusu bir soru. Büsser kendine yüz yıl önce doğsaydım ne yapardım diye sorduğunda, aslında şunu sormuş oldu: benim zevkim gerçekten benim mi, yoksa doğduğum yılın mı?

Bu soruyu herkes kendine sorabilir ve cevabı çoğu zaman rahatsız edicidir. Beğendiğimiz şeylerin büyük kısmı bize ait değildir; çağın, çevrenin, alışkanlığın bize verdiği şeylerdir. Onları soyup attığınızda geriye ne kalır?

Legacy Machine N°1 bu soyma işleminin cevabı gibi duruyor. Geriye kalan şey bir biçim değil, bir dikkat oldu: mekanizmanın en önemli parçasını saklamak yerine öne almak. Hangi yüzyılda doğarsanız doğun, bir işin kalbini görünür kılma isteği değişmiyor. Değişen sadece o kalbi neyle çevreleyeceğiniz.