Suyun altında basınç, her on metrede yaklaşık bir bar artar. Yüzeyde üzerinizde zaten bir atmosfer vardır; on metrede iki, yirmi metrede üç olur. İki yüz metrede saatin kasası yirmi bir bar taşır.
Bir dalış saatinin bütün mühendisliği bu sayıyla uğraşır. Vidalı kurma kolu, sıkıştırılmış contalar, kalın safir cam ve tek parçadan işlenmiş kasa gövdesi; hepsi o basıncın içeri girmesini engellemek için vardır.
Ama dalış saatini asıl dalış saati yapan parça bunların hiçbiri değil. O parça kasanın dışında duruyor ve hiçbir şeyi sızdırmazlığa katkı yapmıyor: döner çerçeve.
format_quote"Suyun altında basınç her on metrede bir bar artar. Bir dalış saatinin bütün mühendisliği bu tek sayıyla uğraşır."
Hasan Bekmezci
Çerçevenin işi basittir. Suya girmeden önce üçgen işareti dakika ibresinin üzerine getirirsiniz. Bundan sonra dakika ibresinin çerçeve ölçeğinde okuduğu sayı, suyun altında geçirdiğiniz süredir. Tüpteki havanız sınırlı olduğu için bu sayı hayati önemdedir.
Şimdi kritik ayrıntı. Bu çerçeve yalnızca tek yöne, saat yönünün tersine döner. Öteki yöne çevirmeye çalışırsanız dönmez.
Sebebi şudur. Suyun altında çalışırken çerçeveye bir yere çarpmanız, bir halata takılması, bir kaya sürtmesi her zaman mümkündür. Çerçeve iki yöne de dönebilseydi, bu kaza iki türlü sonuç verebilirdi. Eğer başlangıç işareti geriye kayarsa, saat size gerçekte geçenden daha az süre geçmiş gibi gösterirdi ve siz havanızın bittiğini fark etmeden derinde kalırdınız.
Tek yönlü çerçevede bu sonuç imkânsızdır. Hangi kaza olursa olsun çerçeve yalnızca işareti ileri alacak yönde döner ve saat size hep gerçekte geçenden daha fazla süre geçmiş gibi gösterir. Yani hata her zaman sizi erken yukarı çıkaracak taraftadır.
format_quote"Hatanın olup olmayacağı değil, olduğunda hangi tarafa düşeceği önemlidir."
Hasan Bekmezci
Bu, mühendislikte emniyetli arıza denen ilkenin en zarif örneklerinden biri. Tasarımcı arızayı önlemeye çalışmıyor; arızanın kaçınılmaz olduğunu kabul edip, gerçekleştiğinde zararsız yöne düşmesini sağlıyor. Asansör halatı koptuğunda frenlerin kendiliğinden kilitlenmesi, tren sinyali arızalandığında kırmızıda kalması aynı mantığın ürünüdür.
Kadranda aynı düşüncenin ikinci bir örneği var. Dakika ibresinin ucu, kar tanesine benzeyen geniş ve köşeli bir şekle sahip. Bu şeklin süs olmadığı, Tudor’un Fransız donanmasına verdiği saatlerden geliyor olmasından belli.
Bulanık suda, az ışıkta ve nefesinizi saydığınız bir anda, iki ibreyi karıştırmak ciddi bir hatadır. İnce uzun iki ibre birbirine benzer. Birinin ucuna tamamen farklı bir geometri koyarsanız, okuyucunun karar vermek için renge ya da uzunluğa güvenmesi gerekmez; şekil tek başına ayırt eder. Bilginin iki ayrı kanaldan verilmesine yedeklilik denir ve burada yedeklilik, aydınlatma kaybolduğunda bile çalışır.
Atölyede bu saati yeniden hayata döndürürken tartışan iki kişi düşünün: çerçeveyi iki yönlü yapmak isteyen ürün sorumlusu ve buna karşı çıkan mühendis.
Ürün sorumlusu makul konuşur. Bu saati alanların ezici çoğunluğu hiç dalmayacak. İki yönlü çerçeve günlük hayatta daha kullanışlı; park süresini, pişirme süresini, toplantıyı iki yönden de ayarlarsınız.
Mühendis rakamı kabul eder. Doğru, çoğunluk dalmayacak.
Ürün sorumlusu devam eder. O zaman neden azınlık için çoğunluğun rahatını bozalım?
Mühendis soruyu değiştirir. Mesele rahat değil. Dalacak olan o tek kişi için çerçevenin verdiği cevap, ötekiler için verdiği cevapla aynı olmak zorunda. Bir alet ortalama durumuna göre değil, en kötü durumuna göre yargılanır.
Ürün sorumlusu son kozunu oynar. İhtimal çok düşük.
Mühendisin cevabı meseleyi kapatır. İhtimalin düşük olması, sonucun hafif olduğu anlamına gelmez. Ben ihtimali küçültemem, ama hatanın yönünü seçebilirim.
Black Bay’in 2013 Cenevre Büyük Saatçilik Ödülü’nde aldığı ödülün adı Canlandırma Ödülü’ydü. Bu kategori, geçmişten bir tasarımı bugüne getiren saatleri değerlendiriyor ve kolayca kötüye kullanılabilecek bir kategori. Eski bir kadranı yeniden basmak, eski bir yazı tipini kopyalamak ve buna canlandırma demek mümkün.
Bu saati ayıran şey, kopyaladığı biçimlerin gerekçelerini de beraberinde getirmesi. Bordo çerçeve bir renk tercihi değil, Tudor’un elli yıllık dalış saatlerinin izidir. Kar tanesi ibre bir imza değil, bir donanmanın okunurluk talebinin cevabıdır. Tek yönlü çerçeve bir gelenek değil, bir emniyet kuralıdır.
Bir canlandırmayı dürüst yapan şey budur: şekilleri değil, sebepleri korumak.
format_quote"Bir canlandırmayı dürüst yapan şey, şekilleri değil sebepleri korumaktır."
Hasan Bekmezci
Bugünkü hâlinin rakamları şöyle. Kasa çelikten ve kırk bir milimetre çapında, çerçeve bordo, bileziği çelik. İçinde Tudor’un kendi ürettiği MT5602-U kalibresi çalışıyor ve saat METAS Master Chronometer sertifikası taşıyor. Kadranda iki yüz metre yazıyor ve marka saate beş yıl garanti veriyor.
Bu saat pahalı bir saat değil ve olmaya da çalışmıyor. Ödülü almasının sebebi de zaten bu değildi.
Bu saatten çıkan fikir, dalmayan insanlar için de geçerli. Hayatın çoğu kararı belirsizlik altında verilir ve yanılma ihtimali hiçbir zaman sıfıra inmez. Bu durumda sorulacak doğru soru, yanılıp yanılmayacağımız değildir. Doğru soru şudur: yanıldığımda hangi tarafa düşeceğim?
Bir dalış çerçevesi bu soruya kırk yıl önce cevap vermiş ve cevabını metale kazımış. Kaza olacak, bunu biliyoruz; o zaman kaza bizi yukarı çıkarsın.
İnsanın kendi alışkanlıklarını da böyle kurması mümkün: her tercihi, yanıldığında zararsız yöne düşecek biçimde ayarlamak. Havamızın ne kadar kaldığını zaten bilmiyoruz. Ölçüyü koyan biz olmadığımız için, en azından hatamızın yönünü seçebiliriz.
Saatin kendi sayfası: Tudor, Black Bay