Zamanın ve mekânın hükmünü yitirdiği, renklerin hiç solmadığı sonsuzluk boyutunun dingin bir köşesinde iki eski dost oturuyordu: tuvale tek bir kelimeyi ve on rakamı kazıyan Robert Indiana ile gündelik nesneleri şehir meydanlarına taşıyan, sert olan her şeyi beze dikip yumuşatan Claes Oldenburg.
Öte dünyadaki bu aydınlık galeride, dünyadaki nesneleri birer tayf gibi izlerken gözleri, İsviçre’deki bir saat atölyesinde parıldayan siyah bir kasada kenetlendi. Hollandalı sanatçı Loes Van Delft’in dokunuşuyla hayat bulan Franck Muller Vanguard Loes Van Delft Skull, bir vitrinin camı arkasından onlara bakıyordu.
Robert, sakalını sıvazlayarak gülümsedi:
Bak Claes. Biz yeryüzündeyken insanlara tek bir kelimeyi, yol tabelalarının harflerini, birden sıfıra kadar on rakamı gösterdik. Onlar pop art’ı sadece yüzeysel bir tüketim neşesi sandılar. Oysa bak, şu genç kadın Loes Van Delft ne yapmış. İnsanlığın en çok korktuğu o kapıyı, yani memento mori’yi alıp pop art’ın en cesur renkleriyle yeniden çizmiş.
Claes Oldenburg, kadrandaki kalın konturlara, alevlerin dinamik hatlarına ve merkezdeki o muzip kurukafa figürüne bakarak başını salladı:
Harika bir kompozisyon Robert. Kalın hatlar, alevler ve gözlerinden kızıl bir ışık saçan bir kurukafa. İnsanlar yüzyıllar boyunca ölümü hep siyah pelerinli, tırpanlı, karanlık bir kâbus olarak resmettiler. Onu karanlık odalara gizlediler, adını anmaktan korktular. Ama pop art ne der? En ağır hakikati bile cesur renklerle tuvale vur, gözünün içine baka baka gülümse.
format_quote"En ağır hakikati bile cesur renklerle tuvale vur, gözünün içine baka baka gülümse."
Hasan Bekmezci
Robert, gümüş çimler üzerine uzanıp dünyayı izlemeye devam etti:
Çünkü bilmiyorlar Claes. Ölümü bir son, bir yok oluş, kapkaranlık bir hiçlik sanıyorlar. Oysa biz buradayız, öyle değil mi? Şu an bulunduğumuz bu boyuttan bakınca ne kadar net görünüyor: ölüm dediğin şey, bir ressamın tuvalini değiştirmesinden başka nedir ki? Bir elbiseden çıkıp yenisini giymek, başka bir frekansa geçmek.
Ben o rakamları boşuna sıraya dizmedim. Birden sıfıra kadar hepsi bir ömrün safhasıydı; renkleri, ağırlıkları, sıraları vardı. Ve sıfır bir yok oluş değil, halkanın kapandığı yerdi. İnsanlar LOVE’u bir dekor sandı; oysa ben tek bir kelimeyi tuvalin bütün yüzeyine yaymışsam, o kelimenin arkasında duran şeyin her şeyi kapladığını söylemek içindir.
format_quote"Ölüm dediğin şey, bir ressamın tuvalini değiştirmesinden başka nedir ki? Bir elbiseden çıkıp yenisini giymek, başka bir frekansa geçmek."
Hasan Bekmezci
Claes, saatin kadranını çevreleyen o renkli alevlere işaret etti:
Kesinlikle. Kadrandaki şu alevler insanı yakan bir yok oluş ateşi değil; aksine ruhun kaba dünyevi kabuğunu yakıp eriten, onu özüne kavuşturan bir dönüşüm enerjisi. O kurukafanın şakacı, korkusuz bakışı, bileğinde bu saati taşıyan ölümlüye fısıldıyor: korkma, zihnindeki o karanlık senaryoları unut, seni bekleyen şey bir yok oluş değil.
Hem ben bir ömür boyu sert olan şeyleri yumuşattım. Çelik bir musluğu beze diktim, bir kaşığı köprü boyuna çıkardım, alçıdan pastalar yapıp bir dükkânda sattım. Bütün bunlardan öğrendiğim tek şey şu: biçim, maddenin elbisesidir. Elbiseyi değiştirdiğinde içindeki kaybolmuyor.
Sanatçının kendisi de bu kurukafa için aynı şeyi söylemiş zaten: onun için kurukafa dönüşümün işareti, yeni başlangıçlara yol açan bitişlerin güzelliği. Işıkla karanlığı, sadelikle derinliği aynı yüzeyde dengelemekten bahsediyor.
format_quote"Kadrandaki alevler insanı yakan bir yok oluş ateşi değil; ruhun kaba dünyevi kabuğunu eritip onu özüne kavuşturan bir dönüşüm enerjisi."
Hasan Bekmezci
İşte asıl incelik burada, diye araya girdi Robert. İnsanlar ölümü düşündüklerinde intikamcı, cezalandırıcı bir güç hayal edip dehşete düşüyorlar. Oysa bu geçişin arkasında sonsuz bir şefkat var. Bizi bu evrene gönderen, ruhumuza bu renkleri üfleyen merhametli bir Rab, o kapının arkasında bizi bekliyor. Ölüm, kulun asıl yuvasına, o sonsuz merhamet sahibine dönmesidir. Loes Van Delft bu kadranla karanlık gölgeleri silmiş; ölümü korkulacak bir heyula olmaktan çıkarıp aydınlık bir boyut değişimine dönüştürmüş.
Claes, saatin fıçı formundaki siyah kasasının içinde tıkır tıkır işleyen mekanizmayı dinledi:
Franck Muller’ın o kusursuz mekanizması dünyevi zamanı sayıyor: saniyeler, dakikalar, saatler. Akrep ve yelkovan dönüyor çünkü dünyadakilerin zamana ihtiyacı var. Ama kadrandaki o pop art kurukafa, zamanın ötesindeki hakikati simgeliyor. İbreler zamanın tükeniyor derken, kadran zamanın bittiği yerde korku değil güzellik başlayacak cevabını veriyor.
Bunu yetmiş beş kişiye söylüyor üstelik, diye ekledi Robert. Bu saat yetmiş beş adetle sınırlı; her sahibine de sanatçının imzaladığı bir kurukafa eseri gidiyor. Yani bileğine takılan tuvalin bir de duvara asılan kardeşi var.
format_quote"İbreler zamanın tükeniyor derken, kadran zamanın bittiği yerde korku değil güzellik başlayacak cevabını veriyor."
Hasan Bekmezci
Robert tebessüm ederek arkasına yaslandı:
Pop art hiç bu kadar derinleşmemişti Claes. Bir kolda taşınan bu küçük tuval, insana dünyada geçirdiği sürenin kıymetini bilmesini, ama aynı zamanda sonsuzluktan ve o sonsuz merhametten asla korkmaması gerektiğini hatırlatıyor. Ne muazzam bir sanat ve zaman sentezi.
İki usta, yeryüzündeki saatin kadranında parıldayan alevlerin ve neşeyle sırıtan kurukafanın renkli ışıklarını izlemeye devam ederken, boyutlar arası o tatlı sessizlik yeniden hüküm sürdü.