Dünyanın En Mükemmel Mekanizması: DNA ve MB&F HM11 Architect

Gece yarısı, bir saat ustasının merceğin altına koyduğu en küçük dişliye bakıp büyülenmesini düşünün. Birbirine geçen pirinç çarklar, şaşmaz bir balans çarkının ritmi ve çeliğin soğuk estetiği. İnsanoğlu mekanik sanatta mükemmelliği yakaladığını sanır. Oysa yeryüzündeki ve tıp tarihindeki tüm saat ustaları, dahi mucitler ve mikro mühendislik uzmanları bir araya gelse, tek bir canlı hücresinin kalbinde tıkır tıkır işleyen o mimarinin, yani DNA’nın yanına bile yaklaşamaz; onun sanatı karşısında çaresiz kalır.

İnsan genomu, adenin, timin, sitozin ve guanin adı verilen dört temel yapı taşından oluşan devasa bir kod kütüphanesidir. Yaratıcı, insanın boyunu, göz rengini, yüz hatlarını ve hatta nefes alışını bu dört harfli yazılıma gizlemiştir.

Gelin bu kütüphaneyi kavranması güç analojilerle zihnimizde canlandıralım. Eğer bir biyolog oturup vücudunuzdaki tek bir hücre çekirdeğinde bulunan DNA kodlarını bir kâğıda basmaya kalksaydı, karşımıza tam iki yüz altmış iki bin sayfa dolusu kesintisiz bir metin çıkardı. Her biri beş yüz sayfadan oluşan kalın romanları yan yana dizdiğinizi düşünün; tam beş yüz yirmi dört ciltlik bir ansiklopedi kütüphanesi olurdu. Bir insan hiç durmadan, gece ve gündüz saniyede iki harf okuma hızıyla kendi genetik kitabını okumaya çalışsa, bu okuma maratonu tam kırk yedi yıl sürerdi.

Dünyanın en hassas mekanik saatinde bile parçalar belirli bir mikron sınırına kadar küçültülebilir. DNA’daki sıkıştırma sanatı ise insan aklının ötesindedir. Tek bir hücremizdeki DNA ipçiği uç uca eklendiğinde iki metre uzunluğundadır. İnsan vücudundaki trilyonlarca hücrenin tüm DNA’larını uç uca bağlasaydınız, elde edeceğiniz iplik Dünya ile Güneş arasında yüzlerce kez gidip gelebilecek akıl almaz bir uzunluğa ulaşırdı.

Yaratıcı, bu kilometrelerce uzunluktaki ipliği, mikroskopla bile zor görülen bir hücre çekirdeğinin içine histon adı verilen makaralara sararak sığdırmıştır. Bu mühendislik, bir futbol sahası büyüklüğündeki devasa bir brandayı katlayıp bir iğne başının içine yerleştirmekten kat kat daha karmaşıktır. Üstelik iplik orada ölü bir yumak olarak durmaz; okunması gereken yeri açılır, işi biten yeri yeniden sarılır.

Günümüzün en gelişmiş süper bilgisayarları ve yapay zekâları tüm dünyayı sıfır ve bir mantığıyla işletir. Yaratıcı ise insanı dört harfli bir yazılım mimarisiyle kodlamıştır. Bilişim dünyasında tek bir sıfırın bir olması yazılımı çökerttiği gibi, DNA’daki harf düzeni de öyle bir hassasiyete sahiptir.

Bu iki yüz altmış iki bin sayfalık, beş yüz yirmi dört ciltlik devasa kütüphane o kadar hassas bir dengededir ki, küçücük bir kız çocuğu olan Maya’nın her nefeste mücadelesini verdiği kistik fibrozis hastalığı, bu sayfaların içindeki üç harflik bir eksiklikten kaynaklanır. Hastalığın en sık görülen biçiminde, bir proteinin zincirinden tek bir halkayı tarif eden üç harf düşer; geriye kalan her şey yerli yerindedir. Bu durumu, beş yüz yirmi dört ciltlik dev bir uçak yapım kılavuzunda tek bir kelimenin yanlış dizilmesine benzetebiliriz: motoru bağlayın yerine motoru dağlayın yazılması gibi. O küçücük hata, akciğerlerin hücresel düzeyde koyu bir mukusla dolmasına ve nefesin kesilmesine sebep olur.

İnsan genomunun bu mimarisi, kodun dört harfi ve onu koruyan katmanlı yapı, bağımsız saatçiliğin sınır tanımaz markası MB&F’in HM11 Architect modelinde beklenmedik bir horolojik karşılık bulur. HM11, bir saat kasasını minyatür bir eve çevirir: tek bir merkezî avlunun çevresine dört parabolik oda yerleşir. MB&F bu yapıyı Le Corbusier’nin bir evin içinde yaşanacak bir makine olduğu sözünü harfiyen uygulayarak anlatır.

Dört oda, dört ayrı işi görür. Biri saat ve dakikayı, biri güç rezervini, biri eksi yirmi ile artı altmış santigrat arasında sıcaklığı gösterir, dördüncüsü ise safirden yapılmış, on milimetreye yakın çapıyla alışılmadık derecede büyük ve içi görünen kurma kolunu taşır. Odalar arasındaki doksan derecelik açı, evi istediğiniz odası size bakacak şekilde çevirmenize izin verir. Okuyan göz için bu dörtlü dizilim, aynı merkezin çevresine yerleşmiş dört harfi düşündürür; dört harf de tek bir çekirdeğin çevresinde iş görür ve her biri ötekinin yerini tutamaz.

Evin kalbinde, çift kubbeli safir bir çatının altında merkezî bir uçan tourbillon yükselir. MB&F bu tourbillonun üst köprüsünün dört yapraklı biçimini kendi sayfasında iki şeye benzetir: insanlığın Yaratıcısına adadığı büyük mabetlerin yüksek pencerelerine ve döllenme anında bölünmeye başlayan bir zigota. Bir saat markasının kendi teknik metninde bu iki benzetmeyi yan yana koyması, bu yazının konusu için beklenmedik bir hediyedir.

Mekanizmanın kurulma biçimi de aynı dairesel mantığı sürdürür. HM11’in kurma kolu yoktur; mekanizmayı kurmak için bütün evi kendi temeli üzerinde saat yönünde çevirirsiniz. Yani zamanı ileri taşıyan hareket, yapının kendi ekseni etrafındaki dönüşüdür. Sarmalın kendi ekseni etrafında dönerek hem bilgiyi saklaması hem de açılıp kopyalanmaya izin vermesi, okuyan göze bu kurma hareketini anımsatır.

Ölçüler de bu mimariyi doğrular. Beşinci sınıf titanyumdan yapılan kasa kırk iki milimetre çapında ve yirmi üç milimetre yüksekliğindedir; doksan iki parçadan kurulur ve yirmi metre su geçirmezlik sunar. İçindeki üç boyutlu mekanizma konik dişliler ve uçan tourbillonla çalışır, üç yüz altmış dört parçadan ve yirmi dokuz taştan oluşur, saniyede iki buçuk salınım yapar ve dört gün, yani doksan altı saat güç taşır. Üst, arka ve her odanın penceresi ayrı birer safir kristaldir. Architect versiyonları 2023 yılında, mavi kadran plakalı ve pembe altın kadran plakalı olmak üzere yirmi beşer adetle sınırlandırılmıştır.

Sıcaklık göstergesinin burada bulunması da tesadüf değildir. Canlı bir bedende enzimlerin çalıştığı aralık birkaç derecedir; o aralığın dışına çıkıldığında kütüphane okunamaz hale gelir. Bir evin de, bir hücrenin de ilk şartı sıcaklığını tutabilmesidir.

İnsan vücudu, üç milyar harfli kodunun içindeki üç harflik bir eksiklikle sarsılabilecek kadar hassas; fakat o kod çözüldükçe mucizeler görünür kılacak kadar muazzam bir yaratılışa sahiptir. Bütün saat ustaları bir araya gelse DNA’daki o sanata boyun eğmek zorundadır. MB&F HM11 Architect ise, o muazzam yaratılışa ve bilimin gücüne bilekte sunulmuş, dört odalı ve tek merkezli bir saygı duruşudur.

Saatin üreticisinin kendi sitesindeki sayfası: MB&F, Horological Machine N°11