Kriyojenik laboratuvarın, mutlak sıfıra çok yakın bir sıcaklığa, iki virgül on yedi kelvine kadar soğutulmuş haznelerinin başında iki araştırmacı duruyor: termodinamik uzmanı Dr. Harun Soylu ve ekstremofil malzeme araştırmacısı Dr. Nevin Derin.
Cam kaptaki sıvı helyum, lambda noktası denilen bu kritik eşikte aniden süperakışkan evreye geçer. İçindeki iç sürtünme, yani viskozite sıfırlanır. Sıvı, yerçekimine açıkça meydan okuyarak bulunduğu kabın dikey duvarından yukarı doğru kendiliğinden tırmanır, kenarından aşar ve dışarıya damlar. En ince gözeneklerden hiçbir direnç görmeden sızar.
Klasik termodinamik için yerçekimi sıvıyı aşağı çekmek zorundadır Nevin, diyor Dr. Harun Soylu, kabın kenarından dikey olarak yukarı tırmanan ince sıvı filmini göstererek. Akışkanların iç direnci ve sürtünmesi olmadan hareket etmesi mekanik olarak imkânsızdır.
Çünkü Mimar, termodinamik şartlar tamamlandığında sürtünme ve yerçekimi kanunlarının nasıl askıya alınabileceğini gösteriyor Harun, diye yanıtlıyor Dr. Nevin Derin. Sürtünmesizlik evreninde sıvı yukarı tırmanır, engelleri aşar. Sebepler biter, Mimar’ın koyduğu kuantum akışkanlık tecelli eder.
format_quote"Sıvı, yerçekimine açıkça meydan okuyarak bulunduğu kabın dikey duvarından yukarı tırmanır."
Hasan Bekmezci
Maddenin sürtünmeyi sıfırlayıp yerçekimine meydan okuduğu bu olguyu birkaç basit benzetmeyle kavrayabiliriz.
Birincisi yukarı doğru akan şelaledir. Bir sürahideki suyun, sürahiyi hiç eğmeden kenarlardan kendiliğinden yukarı tırmanıp dışarı akması gibidir. Süperakışkanlıkta atomlar tek bir dalga gibi hareket eder.
İkincisi kılcal sızmadır. En ufak bir gözenekten bile hiç dirençle karşılaşmadan geçen sıvı, akışkanlığın sınırlarını yeniden çizer.
Üçüncüsü ise bitmeyen girdaptır. Süperakışkan bir sıvıyı bir kapta döndürürseniz, sürtünme olmadığı için o dönüş kendiliğinden yavaşlamaz; girdap, bırakıldığı hâliyle durmadan döner.
Yerçekiminin ve mekanik sürtünmenin denge çarkı üzerindeki etkisini titanyum ve silisyumla en aza indiren saat ise De Bethune’ün DB28 Kind of Two’sudur; evin kendi sitesinde Jumping GMT adıyla, DBK2V1 referansıyla durur.
Kasası parlatılmış beşinci sınıf titanyumdur; kırk üç virgül üç milimetre çapında, on bir virgül dört milimetre kalınlığındadır. Evin iki bin altıda patentlediği yüzen kulaklar burada bir eksen taşır: kasa kendi etrafında çevrilir ve ön ya da arka yüzü üstte kalacak şekilde kilitlenir. İki tarafın camı da safirdir, bin sekiz yüz Vickers sertliğinde ve çift taraflı yansıma önleyici kaplamalıdır.
İçindeki DB2517 kalibresi elle kurulur. Güç rezervi dört gündür ve bunu, evin iki bin dörtte geliştirdiği kendi kendini düzenleyen çift zemberek sağlar. Denge çarkı titanyumdandır ve içine beyaz altın parçalar yerleştirilmiştir; bu kurgu hem sıcaklık farklarına hem de havanın direncine karşı eniyilenmiştir ve iki bin on altıda patentlenmiştir. Denge yayı evin kendi tasarımıdır, uç kıvrımı düzdür ve iki bin altıda patentlenmiştir. Eşapman çarkı silisyumdandır. Saniye ise iki bin on birde geliştirilen ölü saniye düzeniyle adım adım atar.
format_quote"Kasa kendi etrafında çevrilir; hangi yüzü üstte bırakırsanız bırakın, ibreler doğru yönde yürür."
Hasan Bekmezci
Saatin iki yüzü iki ayrı saattir. Ön tarafta gümüş bir saat halkası ve parlatılmış mavi indeksler durur; dakika dışta, çevre boyunca okunur, saat ise altı yönündeki denge çarkının etrafında merkezlenir. Arka tarafta ise klasik bir kadran vardır: gümüşlenmiş, kabartmalı, kademeleri dışbükey ve ortası guyoşe işlenmiş. İbreleri mavileştirilmiş titanyumdur, ölü saniye ibresi ise sade titanyum.
İkisi arasındaki bağ bir GMT’dir. İki zaman dilimi ayrı ayrı ayarlanır ve her yüz kendi dilimini gösterir; bir yüzde evdeki saat, diğerinde bulunduğunuz şehrin saati durur. Kasayı çevirdiğinizde ikinci saate geçmiş olursunuz. Mekanizma, hangi yüz üstte olursa olsun ibrelerin doğru yönde yürümesini sağlar.
De Bethune’ün imzası olan mavi titanyum da buradadır: ısıl işlemle elde edilen o derin mavi, boya değildir; metalin yüzeyinde ısının bıraktığı ince oksit tabakasının rengidir.
format_quote"Mavi titanyum boya değildir; metalin yüzeyinde ısının bıraktığı ince oksit tabakasının rengidir."
Hasan Bekmezci
Süperakışkan helyum, sürtünme ortadan kalktığında maddenin ne yapabileceğini gösterir; bir saat ise sürtünmeyi hiçbir zaman sıfırlayamaz, sadece küçültür. DB28 Kind of Two’nun titanyum dengesi, silisyum eşapmanı ve çift zembereği bu küçültme işinin bugün gelinen noktasıdır. Aradaki mesafeye bakan biri, insan elinin ne kadar yol aldığını da, önünde ne kadar yol olduğunu da aynı anda görür.
Saat, üreticisinin kendi sitesinde: De Bethune, DB Kind of Two Jumping GMT