Çölün Zihni ve Silisyumun Mikro-Rezonansı: Ulysse Nardin Classico Ulysse Anchor Tourbillon Falcon

Rub’ül Hali Çölü’nün kızıla çalan kum tepelerinde, rüzgarın sırtlarda ince altın tozu gibi savrulduğu alacakaranlıkta iki araştırmacı duruyor. Ufukta batan güneşin turuncu ışığı, bir bedevinin deri eldivenine tünemiş, gökyüzünü süzmekte olan bir doğanın irislerinde kırılıyor.

Bu kuşa her baktığımda zihnimdeki geleneksel aerodinamik teoriler yetersiz kalıyor, diyor araştırmacılardan biri, elindeki dürbünle doğanın kanat tüylerindeki mikro-geometriyi incelerken. Doğan, yerçekimine karşı havada süzülen sıradan bir yırtıcı değil. Yükseklerde, kanadını neredeyse hiç çırpmadan, sıcak hava sütünlarının sırtında saatlerce daire çizebiliyor. Sonra avını gördüğü an kanatlarını gövdesine yapıştırıp saatte üç yüz yirmi kilometreyi aşan bir dik dalışa geçiyor. Dakikada beş yüz metreden fazla düşen bir canlının ciğerlerine o hızla dolan hava, bir insanı boğardı. Doğanın burun deliklerinde ise konik birer kemikçik durur; gelen hava akımını bölüp yavaşlatır ve ciğere giren basıncı dengeler.

Peki ya o kadar vahşi ve özgür bir canlının insanın eline sessizce tünemesine ne demeli, diye yanıtlıyor öteki, çölün soğumaya başlayan kumlarına bakarak. Aralarında binlerce yıllık yazısız bir anlaşma var. Avcı avlamayı bırakmıyor, avladığını paylaşıyor; insan ise ona efendi değil, yoldaş oluyor. Çölün amansız sıcağında ve kıtlığında, insan ile doğan birbirinin gözü ve rızkı haline geliyor.

Bu anlaşmanın en şaşırtıcı maddesi ise şudur: Körfez’in çöl halklarında doğan, mevsim bittiğinde çoğu zaman salıverilir. Avcı, kendisini besleyen kuşu mülkü saymaz. Bir süre birlikte yaşar, sonra onu kendi göğüne geri bırakır.

Çöl, yaşamın sınırlarının en sert çizildiği coğrafyadır. Gündüz elli dereceyi bulan kavurucu sıcak, gece sıfırın altına inebilir. Bu aşırı ortamda hayatta kalmak, doğrudan hücresel ve aerodinamik bir mühendislik gerektirir.

Doğanın gözünde, göz kapağının altında saklanan üçüncü bir zar bulunur. Niktitan zar denen bu yarı saydam perde, dalış sırasında yanlamasına süzülür; korneayı kumdan ve rüzgardan korurken görüşü tamamen kesmez. Kuş, gözünü kapatmadan gözünü temizler.

O gözün çözünürlüğü de insanınkiyle kıyaslanacak gibi değildir. Doğanın retinasındaki ışık algılayıcı hücrelerin yoğunluğu bizimkinin birkaç katıdır ve her gözünde bir değil iki keskin görüş çukuru vardır; biri öne, biri yana bakar. Bir kilometre ötedeki küçük bir hareketi seçebilmesinin sebebi budur.

Bütün bunları bir araya getirdiğinizde ortaya çıkan şey bir rastlantı listesi değil, birbirine kilitlenmiş bir tasarımdır. Burun deliğindeki kemikçik olmasa ciğer dayanmaz; gözün üçüncü zarı olmasa dalış kör bir düşüşe döner. Parçalardan birini çıkarın, geri kalanı anlamsız kalır.

İşte doğadaki bu aerodinamik kusursuzluk, insan ile avcı kuş arasındaki kadim çöl bağı ve aşırı ısı değişimlerine meydan okuyan dayanıklılık; denizcilik ve keşif horolojisinin efsanevi evi Ulysse Nardin’in nadide bir başyapıtında somutlaşır: Classico Ulysse Anchor Tourbillon Falcon.

Saat, Birleşik Arap Emirlikleri halklarının maceraperest ruhuna, kadim kabilelerin çöl yaşayışına ve o büyük doğancılık geleneğine adandı ve yalnızca sekiz adet üretildi. Bugün üreticinin kendi sitesinde durduğu yer, satıştaki modeller arası değil, arşivdir; sekiz saatin sekizi de sahibini bulmuş.

Kadranın zeminindeki metal plaka üzerinde usta zanaatkarlar mikro-oyuklar açar. Champlevé denen bu teknikte oyuklar mineral mine tozlarıyla doldurulur ve sekiz yüz derecenin üzerindeki fırınlarda defalarca pişirilir; her pişirmede mine çöker, usta yeniden doldurur. Ardından mikroskop altında, tek bir kıl fırçayla bedevinin kaftanının kıvrımları ve doğanın kanat tüyleri tek tek işlenir. Cam haline gelmiş mine, çölün kendisi gibi, zamana ve ışığa direnir; yüz yıl sonra da aynı renktedir.

Doğanın burun deliğindeki o kemikçikler nasıl gelen hava akımını bölüp sabitliyorsa, saatin kalbinde atan Ulysse Anchor sistemi de zembereğin kuvvetini aynı şekilde sabitler. Geçmiş üç yüz yılda bir mekanik saatin çarkına enerji hep aynı yoldan aktarıldı: metal bir maşa, metal bir çarkın dişine dokunur, kayar, bırakır. Dokunan her yer sürtünür, sürtünen her yer yağlanır ve yağ yıllar içinde kurur.

Ulysse Anchor bu zinciri kırar. Maşa, iki ince silisyum bıçak yayın üzerinde asılı durur; hiçbir mile oturmaz, hiçbir yatağa sürtünmez. Bıçaklar bükülür, büküldükçe enerji depolar ve her salınımda aynı miktarda kuvveti bırakır. Silisyum ne mıknatıstan etkilenir ne de yağ ister. Zemberek dolu da olsa boşalmak üzere de olsa, çarka giden darbe aynı kalır.

Kalibre UN-178 elle kurulur, yüz doksan bir parçadan oluşur, yirmi dokuz taşı vardır ve otuz yedi milimetre çapındadır. Saatte on sekiz bin titreşimle, yani iki buçuk hertzle çalışır; bu yavaş temponun karşılığı olağanüstü bir dayanıklılıktır. Güç rezervi yüz doksan iki saattir, yani tam sekiz gün. Kadranda saat ve dakikanın yanında bir de kalan kuvveti gösteren ibre bulunur.

Saat altı yönündeki tourbillon kafesi, üstte hiçbir tutucu köprü olmadan boşlukta döner. Buna uçan tourbillon denir ve sebebi şiirsel değil fizikseldir: bir denge çarkı dik dururken bir türlü, yatık dururken başka türlü hızlanır, çünkü yerçekimi spirali her konumda başka çeker. Kafes bütün mekanizmayı dakikada bir tur döndürünce, bu sapmalar birbirini götürür.

Avına kilitlendiğinde çöl göğünde hiçbir yere tutunmadan süzülen bir doğanla, hiçbir köprüye tutunmadan dönen bu kafes arasında bir benzerlik kurmak isterseniz, kurabilirsiniz. İkisi de aynı kuvvete, yerçekimine karşı çalışıyor ve ikisi de onu yenmiyor; sadece onunla anlaşıyor.

Ulysse Nardin Classico Ulysse Anchor Tourbillon Falcon, zamanı mekanik dişlilerin tıkırtısından kurtarıp; çöl göğünde süzülen bir doğanın aerodinamik mucizesine, insan ile doğa arasındaki o dilsiz güven anlaşmasına ve silisyum bıçakların manyetik alanlara aldırmayan sadeliğine bağlar.

Kadrandaki o mikro-mine işçiliğinde süzülen doğana ve altıda dönen kafese her baktığınızda; akan saniyeleri değil, Yaratıcı’nın doğanın burun deliğinden gözünün üçüncü zarına kadar her ayrıntıya koyduğu ölçüyü görürsünüz. İnsan o ölçüyü ancak yüzyıllar sonra fark etti, sonra da bir saatin içinde taklit etmeye çalıştı.

Saatin üreticisinin kendi sitesindeki sayfası: Ulysse Nardin, Classico Ulysse Anchor Tourbillon Falcon