Organik Bir Yüksek Gerilim Santrali: Ulysse Nardin Freak X Magma

Eylül sonunda, gece yarısına doğru, Amazon Havzası’nın çamurlu bir kolunda hava hâlâ otuz dereceydi. Küçük bir araştırma botunun güvertesinde iki kişi, biyofizikçi Dr. Arda Yılmaz ile nörobiyolog Dr. Clara Mendes, suya sarkıttıkları elektrotların kablolarını izliyorlardı. Zifiri suda hiçbir optik görüş yoktu. Sonra osiloskop ekranında, hiçbir uyarı olmadan, dik bir voltaj sıçraması belirdi.

Suda ne bir pil, ne bir jeneratör, ne de tek bir gram bakır bobin vardı. Yine de cihazlar, bir evin prizinden çıkanın birkaç katı bir doğru akım darbesi kaydetmişti.

Şu dalga formuna bak Clara, dedi Dr. Arda. Biz bu gerilimi elde etmek için lityum katotlara, sülfürik aside, bakır sargılara ve soğutmaya muhtacız. Şu an suyun altındaki canlı ise hiçbirini kullanmadan aynı işi yaptı.

Çünkü oradaki düzen bizim pil ezberimizden bambaşka, diye karşılık verdi Dr. Clara. Elektrikli yılan balığının gövdesinin yaklaşık beşte dördü, elektrosit adı verilen disk biçimli özel kas hücreleriyle doludur. Bu hücreler tek başlarına neredeyse hiçbir şey yapamaz; her biri kalem pilden küçük bir gerilim üretir. Ama binlercesi uç uca, kuyruğa doğru sıralanmıştır ve beyinden çıkan tek bir komutla hepsinin zarındaki sodyum ve potasyum kapıları aynı anda açılır.

Bunu anlamak için iki benzetme yeter. Bir kumanda pili tek başına hiçbir şeyi çalıştırmaz, ama beş yüz tanesini uç uca bağlarsanız elinizde bir tramvayı yürütecek gerilim olur. Balığın bedenindeki binlerce elektrosit tam olarak bu mantıkla, hassas bir geometriyle dizilmiştir. İkincisi daha zor olanıdır: bir stadyumdaki altmış bin kişinin rastgele alkışlaması yalnızca gürültü üretir, fakat hepsi aynı saliseye denk gelen tek bir el çırparsa ortaya camları titreten bir basınç dalgası çıkar. Balığın sinir ağı, kuyruğa kadar uzanan bu komutu mikrosaniyelik bir senkronla iletir.

Ölçülen en yüksek değer bu cinste yaklaşık sekiz yüz altmış volttur ve 2019’da tanımlanan Electrophorus voltai türüne aittir. Klasik olarak bilinen Electrophorus electricus ise altı yüz volt civarında kalır. Her iki durumda da ortada metal, asit ya da atık yoktur. Boşalmadan sonra hücre içindeki iyonlar yerlerine döner ve sistem saniyeler içinde yeniden şarj olur.

Saatçilikte de arada bir, yerleşik kalıbı aynı cesaretle bırakan bir şey çıkar. Ulysse Nardin 2001’de Freak’i tanıttığında ortada ne kadran, ne akrep, ne yelkovan ne de kurma kolu vardı. Mekanizmanın kendisi kasanın içinde dönüyor ve dönerken saati gösteriyordu. Freak X, bu fikrin bugünkü halidir ve Magma versiyonu onu kırmızıya boyar.

Kırk üç milimetrelik kasa, ultra hafif karbon fiber ile kırmızı mermerli epoksi reçinenin yüksek sıcaklık ve basınç altında preslenmesiyle elde edilir. Lifler her preste başka türlü akar, dolayısıyla iki örnek birbirinin aynısı değildir. Kasa yüzeyindeki her kırmızı damar, aynı kalıptan çıkmış bir seriye değil, o tek parçaya aittir.

İçeride UN-230 kalibresi çalışır. İki yüz on dört parçadan oluşur, yirmi bir taş taşır ve kasanın neredeyse tamamını dolduracak şekilde otuz dört buçuk milimetre çapındadır. Otomatik kurmalıdır ve yetmiş iki saatlik güç rezervi vardır. Zamanı gösterme biçimi uçan karusel düzenine dayanır: mekanizmanın gövdesi dakikaları çizerek döner, altındaki taban ise saatleri taşır. Bakılacak bir kadran yoktur, bakılacak olan mekanizmanın kendisidir.

Salınım saniyede üç devirdir, yani saatte yirmi bir bin altı yüz. Bu, modern bir kronometrenin acelesine göre sakin bir ritimdir ve kasanın içinde dönen o büyük salınıma gözle takip edilebilecek bir ağırlık kazandırır. Eşapman silisyumdandır. Silisyum manyetizmadan etkilenmez, korozyona uğramaz ve yağ istemez; tıpkı balığın kendi dokusunu yakmadan boşalması gibi, mekanizma da kendini aşındırmadan çalışır.

Bu kasanın kırmızı damarlarına bakan biri, Amazon’un dibindeki o kıvılcımı anımsayabilir. Benzetme üreticinin iddiası değil, seyredenin okumasıdır. Ama iki yerde de aynı mesele durur: güç, kaba kuvvetten değil düzenden çıkar. Altı bin hücre rastgele boşalsaydı ortaya bir şok değil bir uğultu çıkardı. İki yüz on dört parça rastgele dizilseydi ortaya saat değil hurda çıkardı.

Bir balığın sinir ağındaki o mikrosaniyelik uyum kendiliğinden oluşmadı. Hücreye kendi gerilimini nerede ve ne zaman bırakacağını kimse öğretmedi, o bilgiyle doğdu. İnsanın yaptığı şey ise bu düzeni kurmak değil, kurulmuş olanı fark etmek ve taklit etmeye çalışmaktır. Bir saatçinin iki yüz on dört parçayı hizalaması için yılları vardır. Balığın buna bir saniyesi bile olmadı.

Freak X Magma, İsviçre saatçiliğinin ağırbaşlı kalıplarına atılmış yüksek gerilimli bir darbedir. Kasanın üzerindeki o lav kırmızısı liflere ve boşlukta dönen karusele her baktığınızda, zamanın yalnızca katı çarklardan ibaret olmadığını, evrendeki en küçük noktanın bile kusursuz bir hesapla çalıştığını düşünmeye başlarsınız.

Saatin üreticisinin kendi sitesindeki sayfası: Ulysse Nardin, Freak X Magma