Kyoto’daki İmparatorluk Sarayı’nın gizli bahçesinde, akçaağaçların gölgesine çöken bir ikindi vakti. Sarayın baş doğa filozofu Ren ile İmparatoriçe, taş patikada ilerlerken durakladılar. Aralarındaki bağ saray protokollerinin katı kurallarını aşan; ilme, doğaya ve evrenin gizli matematiğine duydukları hürmetten beslenen sessiz bir gönül bağıydı.
Işığın süzüldüğü göletin kenarında, tüylerini bir yelpaze gibi açmış bir tavus kuşu duruyordu. İmparatoriçe büyülenmiş bir sessizlikle bakarken Ren kısık bir sesle konuşmaya başladı.
Yüce Efendim, dedi, bu tüylerde gördüğünüz lacivert ve yeşil tonları maddesel bir boya değildir. Tüyün içindeki keratin katmanları ve onların arasına dizilmiş minik melanin çubukları, ışığın dalga boyuyla neredeyse aynı ölçüdedir. Işık bu düzenli sıraya çarptığında bazı renkler birbirini söndürür, bazıları birbirini güçlendirir. Gördüğünüz renk maddenin kendisi değil, ışığın o dokuyla yaptığı dansın sonucudur.
İmparatoriçe duraksadı ve kaşlarını hafifçe kaldırdı: nasıl yani Ren? Gözlerimin önünde ışıldayan bu safir mavisi, bu zümrüt yeşili bir boya değil mi? Maddesi olmayan bir renk nasıl var olabilir?
Ren hafif bir tebessümle göletin suyuna dokundu. Yüce Efendim, fırtınadan sonra gökyüzünde gördüğünüz o kavis bir boya mıdır? Yağmur damlası da şeffaftır, güneş ışığı da; ama ışık damlanın kalbinden geçerken bükülür ve renklere ayrılır. Ya da berrak bir kristali güneşe tuttuğunuzda duvara düşen gökkuşağını düşünün. Kristalde renk yoktur, ama ışık onun içinden geçerken sanata dönüşür. Tavus kuşunun tüyü de böyledir: üzerinde mavi pigment yoktur, kuş üzerine düşen ışığı bükerek gözünüze bir gökkuşağı yansıtır. Rengin en sadık hâli, boyayla değil ışıkla yapılanıdır.
Bu düzenin kendi kendine ortaya çıktığını söylemek, bir prizmanın tesadüfen bir kuşun sırtına dizildiğini söylemektir. Işığın dalga boyuyla aynı ölçüde bir yapıyı bir canlının tüyüne yerleştiren hesap, o canlının kendi aklının ürünü olamaz.
Ren sözünü tamamladı: Doğu sanatında ve saray geleneğinde tavus kuşu, kibre dönüşmeyen bir zarafetin temsilcisidir. Her sonbaharda o görkemli tüyleri toprağa bırakır, baharda daha da görkemlisini kuşanır. Bu yüzden o sadece bir kuş değil; geçici olandan sıyrılıp kalıcı güzelliğe doğuşun simgesidir. Ayaklarının dibinde açan kızıl şakayık ise Doğu botaniğinde çiçeklerin kralı sayılır.
Peki, dedi İmparatoriçe, rüzgârla uçup giden bu anı, ışığın bu uçucu dansını ebediyen nasıl koruyabiliriz? Ren, bahçenin en kuytu köşesindeki ağacı işaret etti.
Toxicodendron vernicifluum, yani Urushi ağacı, kabuğuna yaklaşan yabancıları uzak tutmak için yakıcı bir süt salgılar. O zehir, ağacın kendini koruma biçimidir.
Ancak usta bir el kabuğa nazik bir çentik attığında ağaç beyaz gözyaşlarını sızdırmaya başlar. Bir ağaçtan bir mevsimde toplanabilen miktar bir fincanı geçmez. Bu reçine güneşte kuruyup buharlaşmaz; tam tersine nemli ve karanlık odalarda havadaki oksijeni ve nemi emerek sertleşir. Kuruduğunda ateşe, suya, aside ve zamana meydan okuyan, camdan pürüzsüz bir zırha dönüşür. Bir maddenin kurumak için neme ihtiyaç duyması, doğadaki en zarif çelişkilerden biridir.
İmparatorluk çağında bu reçine samurayların miğferlerini darbeye karşı sertleştirmek, çay seremonisi kaplarını nemden korumak ve saray duvarlarına solmayan yüzeyler kazandırmak için kullanılırdı. Islak lakenin üzerine bambu kamışlarla altın ve gümüş tozu serpilerek yapılan Maki-e tekniği ise bu zanaatın zirvesiydi: toz, laka daha kurumadan yüzeye yapışır ve sertleştiğinde artık sökülemez bir çizgiye dönüşür. Resim boyanmaz, gömülür.
Bugün bu gelenek, Japonya İmparatorluk Sarayı’nın resmî tedarikçisi olan tarihî Yamada Heiando atölyesinde sürüyor. Fırçalar bugün de yüzyıllar önceki gibi hayvan kılından, çoğunlukla fare kılından yapılıyor; çünkü o incelikte ve o esneklikte bir uç başka bir malzemeden çıkmıyor.
format_quote"Rengin en sadık hâli, boyayla değil ışıkla yapılanıdır."
Hasan Bekmezci
İmparatoriçe ile filozofun gölet kenarındaki o tefekkürü, yüzyıllar sonra Cenevre’de bir kasanın içine giriyor.
Chopard 2009’da, önce yalnızca Japonya’da sunulan bir seriyle Urushi kadranı yüksek saatçiliğe soktu; ardından dokuz farklı kadrandan oluşan bir koleksiyon geldi. Bu dokuz kadranın teknik gözetmeni, Japonya’nın Yaşayan Ulusal Hazine unvanını taşıyan usta Kiichiro Masumura’ydı; çizim, boyama ve altın tozu serpme işi ise Yamada Heiando’nun elinden çıktı. Tavus kuşu bu ailenin en görkemli üyesi: referansı 161902-5049.
Kadranın üst yarısında mor bir gökyüzü var; soldan mor salkım sarkıyor, sağa doğru tavus kuşunun kuyruğu açılıyor ve altta kızıl şakayıklar patlıyor. Kuyruktaki gözler laka değil sedef: ince ince kesilmiş kabuk parçaları yüzeye gömülmüş ve her biri ışığı farklı bir açıyla geri veriyor. Yani Ren’in gölet kenarında anlattığı o ilke, kadranda bu kez taklit ediliyor: renk gene pigmentten değil, ışığın bir dokuya çarpmasından geliyor. Bir zanaatın en yüksek noktası, kopyaladığı şeyin yöntemini de kopyaladığı yerdir.
Kasa on sekiz ayar pembe altın, otuz dokuz buçuk milimetre çapında ve yalnızca altı virgül sekiz milimetre yüksekliğinde; otuz metre su geçirmez, camında çift taraflı yansıma önleyici kaplama var, ibreler altın dofin ve kayış siyah timsah derisi. Bu kadar yoğun bir sanat katmanını bu incelikte bir kasada taşıyabilmenin sırrı mekanizmada: L.U.C 96 kalibresi, rotoru üstte dönen bir kütle olarak değil, mekanizmanın kendi düzlemine gömülmüş bir mikro-rotor olarak kullanıyor ve o rotor 22 ayar altından. Yirmi dokuz taşlı, saatte 28.800 titreşimle çalışıyor ve üst üste bindirilmiş çift zemberek tamburu sayesinde altmış beş saat veriyor. Bir rotoru gizlemek, kadrana yer açmanın en pahalı yoludur.
format_quote"Bir zanaatın en yüksek noktası, kopyaladığı şeyin yöntemini de kopyaladığı yerdir."
Hasan Bekmezci
Chopard L.U.C XP Urushi Peacock; yalnızca zamanı ölçen bir enstrüman değil, bir ağacın zehrinden süzülen kalıcılığın, bir filozofun tavus kuşu karşısındaki tefekkürünün ve zamanı aşan bir estetik arayışın bilekte buluşmasıdır.
Ve şu detayı taşır: bu kadranı koruyan laka, bir ağacın kendini savunmak için ürettiği zehirdir. Bir şeyi kalıcı kılan madde, çoğu zaman onu üreten canlının kendini korumak için bulduğu çaredir.
format_quote"Bir şeyi kalıcı kılan madde, çoğu zaman onu üreten canlının kendini korumak için bulduğu çaredir."
Hasan Bekmezci
