Tarih, Mısır’ın kibri gökleri delen saraylarında insanlık dışı bir fermanla sarsılıyordu. Firavun, tahtını devirecek bir müjdenin korkusuyla İsrailoğulları’ndan doğan her erkek çocuğun boğazlanmasını emretmişti; evlerden yükselen feryatlar Nil’in sularına karışıyordu. İşte böyle bir vasatta doğdu Peygamber Musa.
Anlatıya göre annesinin kalbine, çocuğunu emzirmesi ve bir korku geldiğinde onu bir sandığa koyup nehre bırakması ilham olundu; korkmaması, üzülmemesi, çünkü çocuğun kendisine geri döndürüleceği ve bir peygamber kılınacağı bildirildi. Anne, katranlı küçük beşiğe kuzusunu yatırdı ve gözyaşlarıyla sulara bıraktı.
Nil’in amansız akıntısı o beşiği doğrudan Firavun’un sarayının kıyısındaki sazlıklara sürükledi. Sandığı sudan çıkaran görevliler onu Firavun’un eşi Asiye’ye götürdü; Asiye kapağı açıp o bebeğin gözleriyle karşılaştığı an yüreğine bir sevgi düştü. Firavun çocuğu öldürtmek istediğinde öne atılan da o oldu: bu çocuk ikimiz için bir göz aydınlığı olsun, öldürmeyin, belki faydası dokunur ya da onu evlat ediniriz. Bir zalimin sarayında onu durduran şey bir ordu değil, kendi evindeki bir merhametti.
O sırada annenin dünyası kararıyordu; kalbi sabırla bağlanmasaydı sırrı ifşa edecekti. Kızına, kardeşini uzaktan takip etmesini söyledi ve kız çalıların arkasından beşiğin saraya girişini izledi.
Sarayda ise bir kriz yaşanıyordu: bebek, getirilen hiçbir süt annenin memesini kabul etmiyor, açlıktan ağlıyordu. Tam o sırada kız kardeş kapıdan süzüldü ve cesaretle fısıldadı: size onun bakımını üstlenecek, ona samimiyetle annelik yapacak bir aile göstereyim mi? Ve minik Musa kendi annesinin kucağına, bu kez saray muhafızlarının koruması ve saray maaşıyla geri döndü. Annesinin gözü aydın oldu, üzüntüsü dindi. Sarayın bağrında büyüyen o yetim, gün gelecek Mısır’ın zulüm düzenini yerle bir edecekti.
Peygamber Musa, kavmini Kızıldeniz’in yarılan sularından geçirip hürriyete kavuşturduktan sonra Sina Dağı’na çağrıldı ve orada tecelli eden nizam taş tabletlere kazınarak ona teslim edildi: On Emir.
Bu on madde bir döneme değil, insanlık tarihine vurulmuş ahlaki bir mühürdür; ve her biri üç peygamberin hayatında somut bir karşılık bulur. Yaratıcı’dan başka ilah edinmemek: Musa kavmini Firavun’un kendini ilahlaştırdığı sömürü düzeninden çekip çıkardı, Süleyman ise inşa ettirdiği mabette dünyevi kralların heykellerini değil yalnızca Tek Olan’a secde edilen bir nizam kurdu. Put yapmamak: Musa dağdan indiğinde kavminin altın takılardan döktüğü buzağıyı ateşte yakıp küllerini savurdu; Davud ise Câlût’un ordusunun tapındığı tunç heykelleri reddedip yalnızca görünmeyene sığındı. Kutsal ismi boş yere anmamak: Davud, Câlût’un karşısına çıkarken o adı gösteriş için değil adaleti ikame etmek için andı; Süleyman mahkemelerinde yalan yemini ve ilahi isimlerin çıkar için kullanılmasını en ağır biçimde yasakladı.
Haftada bir günü kutsala ayırmak: Musa çölde kavmine Sebt gününde rızık kaygısını bir kenara bırakmayı öğretti, Süleyman mabedin ibadet saatlerini ve astronomik Sebt vakitlerini titizlikle kurgulayıp sarayın işleyişini bu ritme bağladı. Anne babaya saygı: Musa hem kendisini nehirden kurtaran annesine hem de onu sarayda büyüten Asiye’ye ömrü boyunca minnet besledi; Davud babası Yesse’nin sözünden çıkmadı, ordudaki ağabeylerine azık taşırken çobanlığını hürmetle sürdürdü. Cana kıymamak: Davud, canına kastetmek isteyen Tâlût’u bir mağarada savunmasız yakaladığında kılıcını kınına soktu; Musa ise gençliğinde kazaen bir adamın ölümüne sebep olduğunda bunun vicdan azabını ömrü boyunca taşıdı.
İffeti korumak: Süleyman’ın ayağının altına dünyanın bütün krallıkları serilmişken zihnini arzuya değil hikmete verdi; Davud hükümdarlığı boyunca ailenin kutsallığını toplumsal adaletin temel taşı saydı. Çalmamak: Davud kral olmasına rağmen hazineden tek kuruş şahsi harcama yapmadı, kendi eliyle büküp işlediği zırhları satarak rızkını kazandı; Süleyman mabedinde çalışan bütün ustaların hakkını eksiksiz teslim etti. Yalan şahitlik etmemek: Süleyman, iki kadının tek bir bebek üzerinde hak iddia ettiği o meşhur davada bebeği ikiye bölme emrini vererek gerçek annenin şefkatini ortaya çıkardı ve yalanı çökertti. Göz dikmemek: Musa çölde kırk yıl boyunca kavmine gökten inen rızıkla kanaat etmeyi öğretti; Davud ve Süleyman ise mülkün bir ayrıcalık değil ağır bir emanet olduğunu bilerek komşu halkların malına asla göz dikmedi.
On maddenin dokuzu yasak, biri dinlenmedir. Bir ahlak nizamının içine bir gün boşluk koyması, onun insanı tanıdığının delilidir.
format_quote"Bir zalimin sarayında onu durduran şey bir ordu değil, kendi evindeki bir merhametti."
Hasan Bekmezci
Şimdi de o vadiye inelim; Tâlût’un ordusunda savaşan yaşlı bir askerin ağzından.
Güneş ovaları bir fırın gibi yakıyordu. Vadinin iki yakasında konuşlanmış iki ordu günlerdir korkunun soğuk nefesiyle donmuştu. Karşı tepeden bir böğürme yükseldi ve yer sarsıldı: Câlût vadiyi adımlıyordu. Baştan aşağı tunç zırhlara bürünmüştü, göğüs zırhının her pulu güneş altında bir ejderhanın pulu gibi parlıyordu, elindeki mızrağın demir başı bile bir insan ağırlığındaydı. Devasa kalkanının arkasından gürledi: aranızdan tek bir adam çıkarın da benimle dövüşsün; beni öldürürse köleniz olalım, ben onu öldürürsem ölene dek kölemiz olacaksınız.
Yanımdaki tecrübeli cengâverlerin kılıç tutan ellerinin titrediğini gördüm. Kimse öne çıkamıyordu; dehşet saflarımızı bir zehir gibi sarmıştı. Tam o sırada safların arasından bir çocuk süzüldü. Henüz sakalı bile çıkmamış gencecik bir çoban: Davud. Üzerinde ne zırh vardı ne de belinde kılıç; elinde sadece bir çoban değneği ve belinde deri bir sapan. Tâlût ona kendi ağır zırhını giydirmek istedi, Davud bunlarla yürüyemiyorum bile diyerek çıkardı. Kurumuş nehir yatağına indi, oradan pürüzsüz beş çakıl seçti ve kesesine koydu.
Vadinin ortasına yürüdü. Câlût bu silahsız çocuğu görünce kahkahalarla güldü: ben bir köpek miyim ki üzerime değnekle geliyorsun, seni gökteki alıcı kuşlara yem edeceğim. O an vadide derin bir sessizlik oldu ve Davud’un sesi bir çocuk sesi gibi değil, gök gürültüsü gibi yankılandı: sen üzerime kılıçla, mızrakla ve zırhla geliyorsun; ben ise üzerine, senin aşağıladığın âlemlerin Rabbinin adıyla geliyorum.
Câlût hışımla hamle yaptı, yer toynak gibi sarsıldı. Davud durdu, kesesinden bir taş çıkardı, sapanına yerleştirdi ve başının üzerinde döndürmeye başladı. Sapanın ıslığı vadideki tek sesti. Sonra taşı salıverdi. O küçük taş, Câlût’un zırhının tek açık yerine, iki kaşının ortasındaki alın kemiğine çakıldı. Kemiğin sesini biz en arka saflardan duyduk. Devin gözleri arkaya kaydı, mızrağı elinden düştü ve devasa bir meşe devrilir gibi yüzüstü toprağa kapandı. Bir taşın bir devi devirmesi, taşın ağırlığıyla değil nereye atıldığıyla ilgilidir.
Yaratıcı o günden sonra Davud’a hükümranlık ve hikmet verdi; daha da şaşırtıcısı, demiri hamur gibi şekillendirme kabiliyeti bağışladı. Davud, Câlût’un o ağır ve kullanışsız zırhlarına inat, demiri eliyle bükerek insan bedenini koruyan hafif ve baklalı zırhları yapmayı öğrendi. Adaletin ilk koruyucu kalkanı o gün dövüldü.
format_quote"Bir taşın bir devi devirmesi, taşın ağırlığıyla değil nereye atıldığıyla ilgilidir."
Hasan Bekmezci
Davud’un demire verdiği o kalkan oğlu Süleyman’a geçtiğinde mistik bir sembolle mühürlendi: Mühr-ü Süleyman, yani Magen David.
İç içe geçen iki eşkenar üçgen basit ama tam bir koddur. Yukarı bakan üçgen insanın ilahi olana yükselişini, duasını, göğe açılan ellerini temsil eder; aşağı bakan üçgen ise rahmetin, bereketin ve On Emir ile bildirilen nizamın yeryüzüne inişini simgeler. İki yön aynı anda vardır ve biri olmadan öteki anlamsızdır.
Bu sembol Doğu medeniyetlerinin ortak mirasıdır. Selçuklu mimarları onu medrese kapılarına işledi, Osmanlı sultanları saray tavanlarına nakşetti. Barbaros Hayreddin Paşa, Akdeniz’i bir Osmanlı gölüne çevirirken yeşil sancağının tam ortasına Mühr-ü Süleyman’ı koydu; amacı rüzgâra hükmeden Süleyman’ın hatırasını anmak ve donanmayı koruma altına almaktı. Bir sembolün kaç medeniyet tarafından sahiplenildiği, onun ne kadar derin olduğunun ölçüsüdür.
Nil’in sularındaki beşikten Sina’nın tabletlerine, Davud’un sapan taşından Barbaros’un sancağına uzanan bu külliyat, bugün bağımsız saatçiliğin en aykırı zihinlerinden birinin elinde kırk milimetrelik bir kadrana yerleşiyor: Konstantin Chaykin Decalogue Rega.
Kadran derin lacivert ve boş değil: tabletlerin metni, kadim Aramî yazısının biçimiyle, yüzeyin üzerine kabartma olarak çıkarılmış. Yazılar o kadar alçak bir kabartmadadır ki ışık farklı açılardan vurduğunda parşömene yazılmış kadim bir el yazması gibi belirip kaybolur. Bir metni okunmak için değil, sezilmek için yazmak da bir tercihtir.
Saat ve dakika, merkezden kaydırılmış gümüşi bir çember üzerinde okunur. Bu çemberde rakam yoktur; indekslerin yerinde harfler durur. Ve tam saat 12 hizasında, mavi bir Mühr-ü Süleyman oturur: zamanın akışını bir kalkan gibi tepeden koruyan küçük bir mühür. Kadranın sol alt köşesinde ise yüz motifli nostaljik bir ay safhası, lacivert bir gökyüzünde yıldızların arasında döner. Decalogue ailesinin kurucu fikri gereği ibreler de saat yönünün tersine ilerler, çünkü bu kadranın konuştuğu diller sağdan sola yazılır.
Fakat bu saatin adını aldığı asıl marifet arka yüzdedir. Yahudi zaman hesabında bir saat altmış dakikaya değil bin seksen parçaya, chelakim’e bölünür; her chelek yaklaşık üç buçuk saniyedir. Ve bir chelek’in de yetmiş altıda biri vardır: rega. Yaklaşık kırk dört milisaniye, yani gözünüzü kırpma süresinden kısa. Chaykin bu birimi bir ibreye bağlamış: mekanizmanın üzerindeki rega ibresi tam bir turunu yedi virgül iki saniyede tamamlıyor ve saatçilikte bu hızda dönen bir ibre neredeyse yok. Bir saliseyi ölçmek marifet değildir; onu görünür kılmak marifettir.
Elden kurmalı K.01-1 PS kalibresi bu işi yüz altmış beş parça ve on yedi taşla yapıyor; otuz bir buçuk milimetre çapında, yedi virgül seksen beş milimetre yüksekliğinde, saatte 21.600 titreşimle çalışıyor ve tam kurulduğunda kırk sekiz saat veriyor. Günlük sapma on beş saniye bandında, eşapman çapa. Kasa kırk milimetre ve on sekiz ayar pembe altın; kenarındaki madeni para tırtılı bir mabedin taş işçiliğini hatırlatıyor. Otuz metre su geçirmez, önde ve arkada safir cam var, kayış lacivert timsah derisi ve tokası da Chaykin’in kendi ürettiği altın bir pimli toka.
format_quote"Bir saliseyi ölçmek marifet değildir; onu görünür kılmak marifettir."
Hasan Bekmezci
Decalogue Rega, bileğinizde taşıdığınız sıradan bir lüks nesne değildir. O; Nil’in sularında sürüklenen bir beşiğin emniyeti, Sina’da tecelli eden On Emir’in ahlak nizamı, Câlût’un kibrini deviren bir sapan taşının inancı ve Barbaros’un sancağındaki mührün muhafazasıdır.
İbreler sağdan sola süzülürken kadrandaki o mavi mühür şunu fısıldar: modern dünyanın üzerimize Câlût gibi gelen kaygıları karşısında ihtiyacımız olan şey kaba kuvvet değil; sarsılmaz bir iman, adaletle dövülmüş bir zırh ve zamanı kendi ritmiyle yaşayabilmektir.
