Kulağınızı evrenin en derin, en kütlesiz sessizliğine dayasaydınız, orada bir taşın soğuk suskunluğunu değil devasa bir orkestranın hiç durmayan performansını duyardınız.
Atomların da ötesinde, uzay zamanın dokusunun örüldüğü Planck ölçeğinden söz ediyorum: bir metrenin on üzeri otuz beşte biri kadar küçük bir mertebe. Modern fiziğin ulaştığı en uç sınır olan Sicim Teorisi, bize evrenin en temel yapı taşının noktasal ve kütlesi olan bilyeler olmadığını söyler. Her şey, uzay zamanın kıvrımlarında gerilmiş, görünmez, tek boyutlu sicimlerden ibarettir. Ve bu sicimler durmaksızın titrer.
Peki bu kuantum titreşimleri bize ne söyler? İlk olarak, maddenin dört boyutlu dünyada bize sunduğu o katı, sarsılmaz ve kalıcı olma illüzyonunu kökten yıkar. Dokunduğumuz soğuk çelik kasanın, avucumuzda tuttuğumuz ağır bir taşın ya da kendi bedenimizin aslında birer kütle yığını değil, uzay zamanın kumaşında durmaksızın dalgalanan birer enerji alanı olduğunu fısıldar. Planck ölçeğine indiğimizde durağanlık bir hayaldir. Titreşimler bize gösterir ki evren durağan nesnelerin bir araya geldiği bir depo değil, her an sil baştan bestelenen, bir salise bile duraksamayan dinamik bir varoluş sürecidir. Katılık dediğimiz şey, yalnızca bu mikroskobik raksı makro ölçekte algılayamayan kaba duyularımızın yarattığı tatlı bir aldanıştır.
İkinci olarak, evrendeki devasa çeşitliliğin arkasında yatan o büyüleyici teklik hakikatini ilan eder. Bir ışık parçacığı olan foton ile maddenin yapı taşı olan kuark, ya da kütle çekimini taşıdığı düşünülen o mistik graviton; bunların hiçbiri özünde farklı hammaddelerden yapılmamıştır. Hepsi, aynı tek boyutlu temel sicimin farklı frekanslarda çıkardığı notalardan ibarettir. Bir sicim bir tonda sallandığında kütle kazanıp maddileşir, başka bir tonda coştuğunda kütlesizleşip ışık olur. Yeryüzündeki renkler, yıldızlardaki parıltı ve bileğimizdeki mekanik tıkırtı farklı varlıklar değil; aynı kozmik orkestranın farklı perdelerden çaldığı tek bir senfoninin sesleridir.
Son olarak bu kuantum titreşimleri, zamanın insan yapısı kaba bir takvimden ya da duvardaki bir saatin tıkırtısından ibaret olmadığını, varoluşun ta kendisi olduğunu söyler. Her bir titreşim, evrenin durmaksızın nefes alıp verişidir. Zaman, mekanik dişlilerin birbirini zorlamasıyla akmaz; on boyutlu uzay zamanın katlanmış altı boyutunda, Calabi-Yau geometrilerinde atılan o mikro ilmiklerle dokunur. Titreşimler bize, dışarıda durup soğuk bir evreni izleyen yabancılar olmadığımızı; aksine o devasa sicim matrisinin içinde aynı frekansla titreyen, o kozmik besteye kendi bilinciyle katılan canlı birer dize olduğumuzu hatırlatır.
Sicim teorisinin yirminci yüzyılın sonunda matematiksel denklemlerle ilan ettiği bu titreşen evren hakikatini, Doğunun kadim düşünürü Bediüzzaman, henüz modern kuantum fiziği emekleme aşamasındayken şiirsel ve sarsıcı bir ufukla dile getirmişti: tahavvülat-ı zerrat, Nakkaş-ı Ezelî’nin kalem-i kudreti kitab-ı kâinatta yazdığı âyât-ı tekviniyeyi nakşederken çıkan ihtizazat ve cevelandır.
Bu cümleyi modern fiziğin diliyle okuduğunuzda kuantum evreninin haritası önünüze serilir: atom altı parçacıkların ve atomların halden hale geçişi, Sonsuz Sanatkâr’ın kudret kaleminin varoluş kitabına yazdığı evrensel ayetleri nakşederken çıkardığı o kozmik titreşimlerin ve kesintisiz raksın ta kendisidir. Maddenin atom altı seviyedeki o hırçın titreşimi sahipsiz bir gürültü değil; varlığı var eden kalemin mürekkebinin sesidir.
format_quote"Katılık dediğimiz şey, bu mikroskobik raksı makro ölçekte duyamayan kaba duyularımızın yarattığı tatlı bir aldanıştır."
Hasan Bekmezci
Geleneksel saatçilik üç yüz yıl boyunca mekanik zamanı Newton fiziğinin hantal dişlileriyle ölçmeye çalıştı: birbirine çarpan çelikler, sürtünen pirinçler ve ağır aksak yalpalayan balans yayları. Klasik saatçiliğin kalbi olan geleneksel İsviçre çapa regülatör sistemi, yani balans çarkı, maşa, balans yayı, taşlar, vidalar ve regülatör kolları, tam yirmi altı ayrı parçadan oluşur.
Fizik tarihinde ilk ortaya çıkan bozonik sicim teorisi de evrendeki matematiksel tutarlılığı sağlayabilmek için tam yirmi altı boyuta ihtiyaç duyuyordu. Fakat yirmi altı parçalı ya da yirmi altı boyutlu bu yapılar sürtünme, sapma, karmaşa ve enerji kaybı demekti. Fizikçiler simetriyi ekleyip süpersicim teorisine geçerek bu karmaşayı on boyutlu tek bir tutarlı matriste birleştirdiler. Bir sistemi sadeleştirmek, parça saymayı bırakıp tek bir gövde düşünmeye başlamaktır.
İşte Frederique Constant, Hollandalı mikromekanik öncüsü Flexous ile tasarladığı Slimline Monolithic Manufacture ile saatçiliğin süpersicim devrimini gerçekleştirdi. Üç yüz mikron kalınlığındaki tek bir mono-kristal silisyum levha üzerine mikron düzeyinde işlenen esnek kollar, geleneksel eşapmandaki o yirmi altı ayrı parçayı tek bir monolitik silisyum matrisinde topladı. Artık birbirine çarpan, yağlama isteyen yirmi altı parça yoktu; moleküler düzeyde esneyen tek bir yapı vardı. Delft’teki Flexous’un kurucusu Dr. Nima Tolou ile evin üç yıl süren ortak geliştirme çalışması, saatçiliğe eklemli olmayan mekanizma fikrini soktu: parçaları birbirine oynayarak bağlamak yerine, tek bir malzemenin kendi esnekliğinden hareket üretmek.
format_quote"Yağ istemeyen bir kalp, bakımdan değil ihtiyaçtan kurtulmuştur."
Hasan Bekmezci
Sicim teorisine göre evrenin gizli altı boyutu, uzayın her noktasında mikroskobik ölçekte katlanmış Calabi-Yau manifoldları adı verilen karmaşık geometrilere sahiptir. Biz o boyutları göremeyiz ama sicimler o geometrinin içinde titreyerek fizik kanunlarını oluşturur.
Monolithic’in saat 6 yönündeki açık penceresinden bakıldığında görünen mavi silisyum osilatörün o dairesel ve esnek anatomisi, tam olarak bu geometrinin mekanik dünyadaki tezahürüdür. Silisyum kollar metale temas etmeden, kendi iç moleküler esnekliğiyle salınır; sürtünme olmadığı için yağlama gerektirmez, malzeme amanyetik olduğu için manyetik alanlara bağışıktır ve yorulma etkisi göstermez. Yağ istemeyen bir kalp, bakımdan değil ihtiyaçtan kurtulmuştur.
Standart bir mekanik saat saniyede dört tam salınımla, yani saatte 28.800 yarım salınımla zamanı kaba parçalara böler. Manüfaktür FC-810 ise saniyede seksen kez, yani 40 Hz ile titrer: saatte tam 288.000 titreşim. Sıradan bir mekanik saatin on katı. Ama işin en ters gelen tarafı burada: bu frekansı taşımak için çark trenine dördüncü bir çark eklenmesi gerekmesine rağmen, saat tam kurulduğunda seksen saat çalışıyor. Yüksek frekansın bedelini güç rezervinden ödememek, bu kalibrenin asıl marifetidir.
Bunun sırrı genlikte. Geleneksel bir balans çarkı her salınımda yaklaşık üç yüz derece dönerken, silisyum osilatörün genliği yalnızca altı derece. Çıplak gözle bakıldığında hareketi seçilemez; o, kadranda duran cansız bir parça değil, yüksek frekansta titreyen canlı bir hücre gibidir. Bu muazzam frekans sayesinde saniye ibresi mikro sıçramalar yapmaz; kadranda sıvı bir dalga gibi akar. Ve levhanın üzerinde, tıpkı serbest balanslardaki gibi ayar ağırlıkları duruyor: yeni bir teknolojinin en eski geleneği reddetmek zorunda olmadığının kanıtı.
format_quote"Bir sistemi sadeleştirmek, parça saymayı bırakıp tek bir gövde düşünmeye başlamaktır."
Hasan Bekmezci
Slimline Monolithic Manufacture, dışarıdan bakıldığında ağırbaşlı bir klasik giyim saati duruşuna sahiptir: kırk milimetre kasa, clous de Paris deseniyle taranmış bir kadran, basılı Romen rakamları, Breguet ibreleri ve saat 12 yönünde ibreli bir tarih. Otuz metre su geçirmezlik, önde ve arkada safir cam. Çelik ve on sekiz ayar pembe altın olarak, sekiz yüz on ve seksen bir adetlik seriler halinde sunuldu; çelik referansların fiyatı dört bin beş yüz euro bandında, altın referans on dört bin beş yüz euro bandındaydı. Bir evin otuzuncu kalibresini böyle sakin bir kasaya saklaması, kendine güvenmenin en sessiz biçimidir.
Ancak saat 6 yönündeki o mavi pencere, doğrudan kuantum evreninin kalbine açılır. Bu mimarinin son perdesi de oynandı: monolitik osilatörün bu nesli yüz adetlik bir seriyle veda etti ve ev, sırayı bir sonraki jenerasyona bırakacağını açıkladı. Bir teknolojinin son serisi, çoğu zaman ilk serisinden daha çok şey anlatır.
Bu saat, saatte 288.000 kez titreyen silisyum kalbiyle sahibine şu hakikati fısıldar: zaman, birbirine çarpan paslı çarkların gürültüsü değildir. Zaman; sicimlerin gizli Calabi-Yau boyutlarında ve silisyumun moleküler esnekliğinde yankılanan o kutlu titreşimdir.
